Colitis ulcerosa
Colitis ulcerosa behoort samen met de ziekte van Crohn tot de inflammatoire darmziekten (IBD). Het is een chronische ontstekingsziekte van de dikke darm. De ontsteking begint meestal in de endeldarm en kan zich vervolgens aaneensluitend uitbreiden naar andere delen van de dikke darm. Kenmerkend voor colitis ulcerosa is dat de ontsteking beperkt blijft tot de binnenste slijmvlieslaag van de darmwand.
Bij inflammatoire darmziekten (IBD) zoals colitis ulcerosa, is het afweersysteem ontregeld. De precieze oorzaak is nog niet volledig bekend. Erfelijke aanleg, veranderingen in de darmflora, immunologische factoren en omgevingsfactoren spelen waarschijnlijk een rol.
Colitis ulcerosa komt wereldwijd alsmaar vaker voor. De ziekte kan op elke leeftijd ontstaan, maar wordt het vaakst vastgesteld bij jongvolwassenen.
Symptomen
Het verloop van colitis ulcerosa verschilt van persoon tot persoon. De ziekte verloopt vaak met periodes van opstoten en rustige fases (remissie). Tijdens rustige periodes zijn er vaak weinig of geen klachten. Tijdens een opstoot hangen de klachten af van de plaats, de uitgebreidheid en de ernst van de ontsteking in de dikke darm.
Colitis ulcerosa verloopt bij iedereen anders. Vaak wisselen periodes met meer klachten, ook wel opstoten genoemd, af met rustige periodes of remissie. Tijdens een rustige periode ervaar je meestal weinig of geen klachten. Tijdens een opstoot kunnen de klachten verschillen. Ze hangen af van waar de ontsteking zit, hoe groot het ontstoken gebied is en hoe ernstig de ontsteking is.
Veel voorkomende klachten zijn bloed bij de stoelgang, slijm bij de stoelgang, frequente stoelgang of diarree, plotselinge of dringende aandrang om naar het toilet te gaan, buikpijn of buikkrampen, vermoeidheid en gewichtsverlies.
Sommige patiënten kunnen ook klachten buiten de darm hebben, zoals gewrichtsontstekingen, huidafwijkingen, oogontstekingen en lever- en galwegaandoeningen.
Diagnose
Er zijn verschillende onderzoeken nodig om de diagnose van colitis ulcerosa te stellen. Mogelijke onderzoeken zijn lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek en stoelgangonderzoek.
Met een stoelgangonderzoek meten we onder andere calprotectine, een eiwit waarvan de waarde stijgt bij een ontsteking in de darm. Ook infecties kunnen hiermee uitgesloten worden.
Daarnaast is een kijkonderzoek van de darm, zoals een coloscopie of sigmoïdoscopie nodig om de diagnose te bevestigen. Hierbij neemt de arts ook weefsel af. Beeldvormend onderzoek zoals een MRI, CT-scan of echografie kan gebruikt worden om de locatie en ernst van de ontsteking in kaart te brengen en eventuele complicaties op te sporen.
Als je colitis ulcerosa hebt, is het risico op darmkanker hoger, vooral als een groter deel van de dikke darm is aangetast en als de ziekte al langer bestaat of de ontsteking aanhoudt. Daarom plannen we op vaste momenten een coloscopie in. Zo kunnen mogelijke voorstadia van darmkanker vroeg worden opgespoord.
Behandeling
De behandeling van colitis ulcerosa hangt af van waar de ontsteking zit, hoe uitgebreid ze is en hoe actief de ziekte is. Ook je persoonlijke situatie en voorkeuren spelen een rol.
De behandeling heeft als doel de ontsteking onder controle te houden, klachten te verminderen en nieuwe opstoten te voorkomen. Zo proberen we je levenskwaliteit zo goed mogelijk te behouden. Colitis ulcerosa kan momenteel niet genezen worden, maar de ziekte kan meestal wel goed behandeld worden.
Medicatie
Medicatie is een belangrijk onderdeel van de behandeling. Sommige medicijnen worden gebruikt om een opstoot snel onder controle te krijgen. Andere dienen om de ontsteking op lange termijn rustig te houden en nieuwe opstoten te voorkomen.
Naast ontstekingsremmende en immuunonderdrukkende medicatie kan er ook een behandeling tegen specifieke klachten nodig zijn, zoals medicatie tegen diarree, aanpassingen in de voeding of de behandeling van ijzer- of vitaminetekorten.
5-ASA-preparaten (mesalazine)
5-ASA-preparaten werken in op ontsteking van de darm en zijn vaak de eerste behandelingsstap wanneer je milde tot matige colitis ulcerosa hebt. Ze werken rechtstreeks in op de darmwand, verminderen de ontsteking en voorkomen nieuwe opstoten.
De werkzame stof is mesalazine. Voorbeelden hiervan zijn Pentasa®, Colitofalk® en Claversal®.
Deze medicijnen kunnen op verschillende manieren toegediend worden. De vorm van toedienen hangt af van de plaats van de ontsteking. Wanneer de ontsteking in de endeldarm zit, zijn zetpillen, lavementen of foam meestal de eerste keuze. Als de ontsteking verder reikt dan de endeldarm, wordt 5-ASA meestal via de mond genomen, eventueel in combinatie met een rectale behandeling.
Corticosteroïden (cortisone)
Wanneer 5-ASA onvoldoende effect heeft of wanneer de ontsteking matig tot ernstig is, kunnen corticosteroïden worden gebruikt. Deze medicijnen brengen de ontsteking snel onder controle en helpen zo een opstoot te behandelen.
Corticosteroïden worden meestal maar korte tijd gebruikt en daarna geleidelijk afgebouwd. Ze zijn niet geschikt om de ziekte langdurig onder controle te houden.
Systemische werkende corticosteroïden
Een voorbeeld van systemisch werkende corticosteroïden is Medrol®. Dit werkt in het hele lichaam en wordt vooral gebruikt bij matig tot ernstige actieve of uitgebreide colitis ulcerosa. Omdat deze medicatie meer kans geeft op bijwerkingen, wordt ze slechts tijdelijk gebruikt en daarna afgebouwd.
Lokaal werkende corticosteroïden
Deze corticosteroïden werken vooral ter hoogte van de darm en hebben meestal minder bijwerkingen. Een voorbeeld is beclometason (Clipper®). Dit geneesmiddel komt vrij in het linker deel van de dikke darm en wordt gebruikt bij milde tot matige opstoten van colitis ulcerosa. Ook deze behandeling wordt geleidelijk aan afgebouwd.
Rectale corticosteroïden (zetpillen, schuim of lavementen) kunnen ingezet worden bij ontsteking van het laatste deel van de darm, vooral wanneer 5-ASA onvoldoende werkt of niet goed verdragen wordt.
Biologische therapieën
Wanneer de ontsteking onvoldoende onder controle blijft, kunnen we biologische therapieën inzetten. Deze medicijnen werken gericht in op het immuunsysteem. Ze helpen de ontsteking onder controle te krijgen, voorkomen opstoten en bevorderen de genezing van de darmwand.
Meer informatie vind je in onze brochure over biologische therapieën.
Ziekenhuisopname en chirurgie
Als je een ernstige opstoot van colitis ulcerosa hebt, is het mogelijk dat je moet opgenomen worden in het ziekenhuis. Dat gebeurt vooral bij een acute, ernstige opstoot, bijvoorbeeld wanneer je meerdere bloederige stoelgangen per dag hebt, koorts maakt of duidelijk achteruitgaat. In het ziekenhuis zal je snel intensief behandeld worden.
Als de ziekte actief blijft ondanks de behandeling, kan een operatie nodig zijn. Daarbij verwijdert de chirurg de volledige dikke darm. Dat is bijvoorbeeld nodig wanneer medicatie onvoldoende werkt of wanneer er complicaties ontstaan. Je behandelende arts bespreekt een operatie altijd zorgvuldig met je.
Voeding
Er bestaat geen dieet dat colitis ulcerosa geneest. Aangepaste voeding helpt klachten te verminderen en ondersteunt je algemene gezondheid. Er is geen standaarddieet dat voor iedereen werkt. Voeding die de ene persoon goed verdraagt, kan bij iemand anders klachten veroorzaken.
Bij inflammatoire darmziekten raden we meestal een mediterraan voedingspatroon aan. Beperk ultrabewerkte voeding, zoals fastfood, kant-en-klare maaltijden en sterk bewerkte vleeswaren.
Voor persoonlijk voedingsadvies kan je terecht bij onze diëtist.
Leven met colitis ulcerosa
Mentaal welzijn
Stress, angst en depressieve gevoelens komen vaak voor bij colitis ulcerosa. Ze veroorzaken de ziekte niet, maar kunnen de klachten wel versterken.
Bespreek mentale klachten daarom tijdig met je IBD-team. Wanneer dat nodig is, kan onze psycholoog extra ondersteuning en begeleiding bieden.
Vermoeidheid
Vermoeidheid komt vaak voor bij colitis ulcerosa en kan het dagelijks leven sterk beïnvloeden, ook wanneer de ziekte rustig lijkt. Vermoeidheid komt vaak voor bij colitis ulcerosa en beïnvloedt soms sterk je dagelijks leven, ook wanneer de ziekte rustig is. Vermoeidheid is nog moeilijk behandelbaar.
Soms ligt een behandelbare oorzaak aan de basis, zoals een actieve ontsteking, bloedarmoede of een tekort aan vitaminen of andere voedingsstoffen. Bespreek vermoeidheidsklachten daarom zeker met je IBD-team.
Beweging
Regelmatige lichaamsbeweging kan vermoeidheid verminderen en draagt bij aan een betere fysieke conditie en mentale gezondheid. Kies vooral een vorm van beweging of sport die je graag doet en die bij je past.
Roken
Roken brengt ernstige gezondheidsrisico’s met zich mee en wordt ook bij colitis ulcerosa afgeraden. Stoppen met roken blijft daarom sterk aanbevolen.
Wil je stoppen met roken? Voor begeleiding kun je terecht bij onze tabakologe of bij Tabakstop via Tabakstop.be. Bespreek veranderingen in je darmklachten steeds met het IBD-team.
Vaccinaties
De juiste vaccinaties helpen om infecties te voorkomen. Je arts bekijkt samen met je welke vaccinaties nodig zijn en geeft advies op maat.
Levende vaccins zoals die voor gele koorts of mazelen-bof-rode hond, mogen niet toegediend worden tijdens behandeling met immuunonderdrukkende medicatie. Bespreek vaccinaties daarom altijd met het IBD-team.
Meer info hierover vind je op de pagina IBD en vaccinaties.
Pijnstillers
Ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID’s) zoals ibuprofen of diclofenac kunnen darmklachten verergeren. Probeer ze te vermijden of overleg met je arts.
Zwangerschap
De beste periode om zwanger te worden, is bij voorkeur wanneer de ziekte rustig is. De richtlijnen raden aan om vóór de bevruchting minstens drie maanden in remissie te zijn.
Bespreek je zwangerschapswens tijdig met je IBD-team. Het team bekijkt vooraf je medicatie en stelt een zo veilig en doeltreffend mogelijk behandelplan op. Tijdens de zwangerschap is een samenwerking tussen de gastro-enteroloog en gynaecoloog belangrijk.
Reisplannen
Bespreek verre reisplannen tijdig met je IBD-team, zodat we je vaccinaties kunnen nakijken en je behandeling kunnen afstemmen op de reis. Indien nodig voorzien we een attest om je medicatie in de handbagage te vervoeren.
Toiletpas
Met de toiletpas kun je snel, discreet en gratis gebruik maken van het toilet in horecazaken en winkels die samenwerken met de patiëntenvereniging CCV-vzw. Je kunt de pas aanvragen op www.ccv-vzw.be.
Invloed op het dagelijks leven
Colitis ulcerosa kan ook invloed hebben op andere aspecten van je leven, zoals werk of studies, gezinsleven, relaties, seksualiteit en zelfbeeld. Dit is voor iedereen verschillend. Aarzel niet om vragen, bezorgdheden of moeilijkheden te bespreken met het IBD-team.
Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met het IBD-centrum bij:
- nieuw of toenemend bloedverlies en/of slijmverlies bij de stoelgang.
- toegenomen diarree of vaker ontlasten dan normaal.
- urgency (tenesmus): plots of aanhoudend sterke aandrang om naar het toilet te gaan.
- toegenomen buikpijn of krampen.
- onbedoeld gewichtsverlies.
Ga naar Spoedgevallen bij:
- hevige, bloederige diarree. Zeker wanneer je meerdere bloederige stoelgangen per dag hebt en een algemeen ziek gevoel.
- ernstige, aanhoudende buikpijn of krampen.
- constante of ondraaglijke aandrang om naar het toilet te gaan.
- koorts, snelle hartslag, of een ernstig ziek gevoel.
Prognose en opvolging
Colitis ulcerosa is een chronische aandoening, maar met de juiste behandeling kan je een goede levenskwaliteit hebben.
Laat je regelmatig opvolgen door je gastro-enteroloog, ook wanneer je je goed voelt. Zo kan het behandelteam mogelijke complicaties vroeg opsporen en behandelen.
Contact
Heb je vragen? Stel ze gerust aan je arts of aan het IBD-team.
Je vindt alle contactgegevens hier.
